نسب اهل عالم بدين سه كس منتهى مىشود سام پدر عرب و فرس است و يافت پدر اتراك و حام پدر هنود * ( وَعَلى أُمَمٍ ) * و سلام و بركت بر گروهى چند * ( مِمَّنْ مَعَكَ ) * از آنها كه با تواند و تسميهء ايشان بامم بجهة تحرب يا تشعب امم است از ايشان و يا بر آنهايى كه ناشى شوند از جمعى كه با تواند يعنى مؤمنان تا روز قيامت لقوله * ( وَأُمَمٌ ) * و آنها كه با تواند امتى چندند يعنى از ذريت ايشان اممى ناشى خواهند شد * ( سَنُمَتِّعُهُمْ ) * زود باشد كه برخوردارى دهيم ايشان را در دنيا بفراخى عيش و وسعت رزق * ( ثُمَّ يَمَسُّهُمْ ) * پس برسد ايشان را * ( مِنَّا ) * از جانب ما * ( عَذابٌ أَلِيمٌ ) * عذاب دردناك در آخرت مراد كفارند و گويند مراد قوم هود و لوط و صالح و شعيباند و مراد به عذاب آنچه بر ايشان نازل شد در وسيط از قرظى نقل مىكند كه هيچ مؤمنى و مؤمنه نباشد از آن روز تا روز قيامت الا كه داخل است در اين سلام و بركت و هيچ كافر و كافره نبود الا كه داخل است در اين تمتع و عذاب * ( تِلْكَ ) * آن قصهء نوح كه مذكور شد * ( مِنْ أَنْباءِ الْغَيْبِ ) * از خبرهاى غيب است كه بواسطه جبرئيل عليه السّلام * ( نُوحِيها إِلَيْكَ ) * وحى كرديم آن را بسوى تو كه محمدى * ( ما كُنْتَ تَعْلَمُها ) * نبودى كه بدانى آن را * ( أَنْتَ وَلا قَوْمُكَ ) * نه تو و نه قوم تو كه قريشاند * ( مِنْ قَبْلِ هذا ) * پيش از اين وقت كه وحى كرديم به تو در اين تنبيه است بر آنكه آن حضرت اين را از كسى تعليم نگرفته بود چه او به غير ايشان مخالط نبود و ايشان با وجود كثرت آن را نشنيده بودند پس چگونه از كسى آن را فرا گرفته باشد * ( فَاصْبِرْ ) * پس شكيبايى كن بر مشاق رسالت و بر اذيت قوم هم چنان كه نوح صبر كرد * ( إِنَّ الْعاقِبَةَ ) * بدرستى كه سرانجام نيكو و دنيا بظفر و در آخرت بفوز * ( لِلْمُتَّقِينَ ) * مر كسانى راست كه بپرهيزند از شرك و معاصى بعد از قصهء قوم هود را بر قصهء قوم نوح عطف كرد و فرمود * ( وَإِلى عادٍ أَخاهُمْ هُوداً ) * عطفست بر قوله * ( نُوحاً إِلى قَوْمِه ) * و هود عطف بيانست يعنى فرستاديم بقوم عاد برادر ايشان هود را ذكر اخوة جهت نسبت است چنان كه در سورهء اعراف گذشته * ( قالَ ) * گفت هود عليه السّلام * ( يا قَوْمِ ) * اى گروه من * ( اعْبُدُوا اللَّه ) * بپرستيد خداى را بيگانگى * ( ما لَكُمْ مِنْ إِله ) * نيست شما را معبودى * ( غَيْرُه ) * بجز از وى و شما مر او را شريك اثبات ميكنيد * ( إِنْ أَنْتُمْ إِلَّا مُفْتَرُونَ ) * نيستيد شما مگر افتراكنندگان بر خداى باتخاذ شركاء * ( يا قَوْمِ ) * اى قوم من * ( لا أَسْئَلُكُمْ ) * نميخواهم از شما * ( عَلَيْه ) * بر تبليغ رسالت * ( أَجْراً ) * مزدى مجموع رسل